Most recent stories ›
AgroInsight RSS feed

Organic Sri Lanka October 17th, 2021 by

Nederlandse versie hieronder

We are all familiar with organic milk, organic fruit and vegetables, or organic chocolate, but when one reads “Organic Sri Lanka”, one may have difficulty grasping what this really is about. For sure, it cannot mean that the entire country is organic. Or does it?

Indeed. As of April 2021, triggered by a wave of kidney diseases among its rice farmers, the Sri Lankan government took a brave decision to ban all imports of chemical fertilisers, pesticides and herbicides, and to to transition to organic and ecological farming.

Sri Lanka is an island country in South Asia. Political unrest and ethnic divides between Tamil and Sinhalese ethnicities led to a 30-year civil war, which ended only in 2009. Blessed with gorgeous scenery and plenty of arable and fertile land, Sri Lanka has been able to develop a stable economy, mainly based on tourism, textiles, rice and tea, of which it is the second-largest exporter in the world.

However, for decades, Sri Lankan agricultural policies had supported high-input agriculture, providing free irrigation and subsidised chemical fertilizer, thereby slowly undermining the country’s rich natural resource base: the people, land and water on which farming depends. The damage had been largely unnoticed until more recently.

In 1995, when I was teaching tropical agriculture at the University of Ghent, I was fortunate to have a chance to live and work for a couple of months in this beautiful country, to backstop a project funded by the European Union. The project focused on weed management, and I was asked to use numerical vegetation ecology as a research method to assess weed populations in farmers’ fields in relation to environmental factors and farmers’ practices.

Each week I travelled to a different part of the country and spent days in the rural areas, interviewing farmers and visiting their fields. It was an intense period, often with little sleep as accommodation was basic or even missing, but at the same time it re-enforced my passion to be in the field, working with smallholder farmers.

After returning back home in Belgium and analysing the data, I came to a staggering conclusion, which I wrote down in one of my first papers, presented at an international conference. The grassy weed Echinochloa crus-galli was highly prevalent in the Mahaweli Development Programme, the largest irrigation scheme in the country where rice was grown with a high input of herbicides and fertilizer. As with the other grass E. colonum, it seemed resistant towards the herbicides used. The many years of spraying propanil had led to resistance for two of the world’s most troublesome weeds. Propanil is a contact herbicide, it kills weeds upon contact with little damage to the crop. It is sold under many different brand names, and has been widely used across the globe over the past 60 years.

While in the early days Monsanto tried to file a patent for propanil, the herbicide continues to be widely used across the world, produced and marketed by Bayer (which bought Monsanto in 2016). Propanil is also made by Dow AgroSciences, various Chinese agrochemical companies, as well as the Indian Bharat Group and United Phosphorus. Environmental and human health hazards caused by agrochemicals take time to manifest themselves, and the cocktails of chemicals applied to farmers’ fields further complicate measuring the poison’s effects. On top of that, once applied, pesticides (including herbicides) are broken down into smaller units, called metabolites, which are often unknown to science and therefore easily escape the tests. Yet, metabolites are often more toxic and more persistent than the parent compound. These complications partly explain why multinational companies can continue their devastating business.

According to a report by the NGO Pesticide Action Network, propanil, along with various other pesticides, can be measured in various amounts in the rain in Asia, North America, Europe, and Latin America. “Pesticides travel thousands of kilometres through the air; they are carried through rivers and seas to distant locations; they are having a devastating effect on biodiversity including beneficial insects; they are undermining the sustainability of food production systems; they kill an unknown number of farmers, workers, children and animals every year; they alter gene pools; and they are costing society billions of dollars in adverse impacts (Pesticide Action Network 2015).”

Chemical fertilizers and pesticides contain heavy metals, such as cadmium, arsenic, chromium, cobalt, lead and nickel, which are known to be toxic and endocrine disruptors. These heavy metals are not listed on the labels as they are considered minor contaminants. Yet, heavy metals accumulate in the soil with repeated applications of agrochemicals.

For years civil society and journalists in Sri Lanka have signalled the devastating effects of agrochemicals; a revealing article in the Colombo Telegraph shows that already in 1998, the Sri Lanka Farmer Forum comprising of over 320 delegates, warned that the current trends in agricultural research were creating a “complete dependence of high-input crops that robbed us of crop independence”.

No one really listened. At least not until the hard evidence of human health hazards and the damage caused to soil and water could no longer be denied.

Organic and ecological farming is knowledge intensive. It is sobering to see how the traditional knowledge farmers in Sri Lanka have developed over thousands of years has been eroded by several decades of chemical agriculture.

Yet the agrochemical industry is not planning to let go of it easily. In less than 6 months after the President declared the country to go 100% organic, lobby groups of the industry have led a media campaign to create the impression that Sri Lanka’s food crisis is the result of the nation’s shift towards organic farming. Fortunately, the President has so far stood firm against the panic being created in the name of growing food insecurity.

To retrain farmers on the management of lands without toxins and heavy energy and to rebuild soil fertility, farmers in Sri Lanka can learn from their fellow farmers in other countries. At the same time, also the agricultural extension and education systems need to drastically change. That is why our non-profit organisation, Access Agriculture, decided to support the government of Sri Lanka by partnering with the Lankan Organic Agriculture Movement (LOAM) and translating many of its farmer-to-farmer training videos into the local languages. Such learning tools will prove to be a great support to the current and future generations of farmers, extension staff and scientists who will need to do research in a more collaborative way with farmers.

More info

Devinder Sharma. 2021. Sri Lanka goes organic. The Tribune. https://www.tribuneindia.com/news/comment/sri-lanka-goes-organic-318938

Ranil Senanayake. 2015. Restoring sustainability to Sri Lankan agriculture. Colombo Telegraph. https://www.colombotelegraph.com/index.php/restoring-sustainability-to-sri-lankan-agriculture/

Vineet Kumar. 2021. Sri Lanka’s inorganic transition to organic farming. DownToEarth. https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/sri-lanka-s-inorganic-transition-to-organic-farming-79532

Related Agro-Insight blogs

Principles matter

Silent Spring, better living through biology

Roundup: ready to move on?

Inspiring platforms

Access Agriculture: hosts over 220 training videos in over 90 languages on a diversity of crops and livestock, sustainable soil and water management, basic food processing, etc. Each video describes underlying principles, as such encouraging people to experiment with new ideas.

EcoAgtube: a social media video platform where anyone from across the globe can upload their own videos related to natural farming and circular economy.


Biologisch Sri Lanka

We zijn allemaal vertrouwd met biologische melk, biologische groenten en fruit, of biologische chocolade, maar wanneer men “Biologisch Sri Lanka” leest, kan het moeilijk te vatten zijn wat dit nu eigenlijk inhoudt. Het kan toch niet betekenen dat het hele land biologisch is. Of toch?

Inderdaad. Vanaf april 2021 heeft de Sri Lankaanse regering, naar aanleiding van een golf van nierziekten onder haar rijstboeren, een moedig besluit genomen om alle invoer van kunstmest, pesticiden en herbiciden te verbieden, en over te schakelen op biologische landbouw.

Sri Lanka is een eilandstaat in Zuid-Azië. Politieke onrust en etnische verdeeldheid tussen de Tamil en Singalese bevolking leidden tot een 30 jaar durende burgeroorlog, die pas in 2009 eindigde. Gezegend met prachtige landschappen en veel vruchtbare landbouwgrond, is Sri Lanka erin geslaagd een stabiele economie te ontwikkelen, voornamelijk gebaseerd op toerisme, textiel, rijst en thee, waarvan het de op een na grootste exporteur ter wereld is.

Decennialang heeft het Sri Lankaanse landbouwbeleid echter een industrieel landbouwmodel ondersteund, met gratis irrigatie en gesubsidieerde kunstmest, waardoor de cruciale hulpbronnen van het land – de boeren, het land en het water waarvan de landbouw afhankelijk is – langzaam werden ondermijnd. De schade is lang grotendeels onopgemerkt gebleven.

In 1995, toen ik tropische landbouw doceerde aan de Universiteit van Gent, had ik het geluk een paar maanden in dit prachtige land te mogen wonen en werken, ter ondersteuning van een door de Europese Unie gefinancierd project. Het project was gericht op onkruidbeheer, en ik werd gevraagd om numerieke vegetatie-ecologie te gebruiken als onderzoeksmethode om onkruidpopulaties in de velden van boeren te beoordelen in relatie tot milieufactoren en de praktijken van boeren.

Elke week reisde ik naar een ander deel van het land en bracht dagen door op het platteland, waar ik boeren interviewde en hun akkers bezocht. Het was een intense periode, vaak met weinig slaap omdat goede accommodatie er dikwijls ontbrak, maar tegelijkertijd versterkte het mijn passie om in het veld te werken met kleine boeren.

Na mijn terugkeer in BelgiĂ« en de analyse van de gegevens, kwam ik tot een verbijsterende conclusie, die ik opschreef in een van mijn eerste papers, gepresenteerd op een internationale conferentie. De vele jaren van sproeien met propanil hadden geleid tot resistentie voor twee van ‘s werelds meest lastige onkruiden. Propanil is een contactherbicide, verkocht onder diverse merknamen, en is de afgelopen 60 jaar over de hele wereld op grote schaal gebruikt.

De gevaren van agrochemische stoffen voor het milieu en de volksgezondheid manifesteren zich pas na enige tijd, en de cocktails van chemische stoffen die op de akkers van de boeren worden aangebracht, maken het nog moeilijker om de effecten van het gif te meten. Daar komt nog bij dat bestrijdingsmiddelen (met inbegrip van herbiciden) na toepassing worden afgebroken tot kleinere eenheden, metabolieten genaamd, die vaak onbekend zijn voor de wetenschap en daarom gemakkelijk aan de tests ontsnappen. Toch zijn metabolieten vaak giftiger en persistenter dan de oorspronkelijke stof. Deze complicaties verklaren ten dele waarom multinationale ondernemingen hun verwoestende handel kunnen voortzetten.

Volgens een rapport van de NGO Pesticide Action Network kan propanil, samen met diverse andere pesticiden, in verschillende hoeveelheden worden gemeten in de regen in AziĂ«, Noord-Amerika, Europa en Latijns-Amerika. “Pesticiden leggen duizenden kilometers af door de lucht; ze worden via rivieren en zeeĂ«n naar verre locaties vervoerd; ze hebben een verwoestend effect op de biodiversiteit, waaronder nuttige insecten; ze ondermijnen de duurzaamheid van voedselproductiesystemen; ze doden elk jaar een onbekend aantal boeren, arbeiders, kinderen en dieren; ze veranderen genenpools; en ze kosten de samenleving miljarden dollars aan nadelige gevolgen (Pesticide Action Network 2015).”

Chemische meststoffen en pesticiden bevatten zware metalen, zoals cadmium, arseen, chroom, kobalt, lood en nikkel, waarvan bekend is dat ze giftig zijn en de hormoonhuishouding verstoren. Deze zware metalen worden niet op de etiketten vermeld omdat ze als minder belangrijke verontreinigende stoffen worden beschouwd. Toch hopen de zware metalen zich op in de bodem bij herhaalde toepassing van landbouwchemicaliën.

Jarenlang hebben maatschappelijke organisaties en journalisten in Sri Lanka gewezen op de verwoestende effecten van landbouwchemicaliën. Niemand luisterde echt. Tenminste niet totdat het harde bewijs van de gevaren voor de menselijke gezondheid en de schade aan bodem en water niet langer kon worden ontkend.

Biologische en ecologische landbouw is kennisintensief. Het is ontnuchterend om te zien hoe de traditionele kennis die de boeren in Sri Lanka in de loop van duizenden jaren hebben ontwikkeld, is uitgehold door een paar decennia van chemische landbouw.

Toch is de agrochemische industrie niet van plan dit gemakkelijk los te laten. In minder dan 6 maanden nadat de president verklaarde dat het land voor 100% biologisch zou gaan, hebben lobbygroepen van de industrie een mediacampagne gevoerd om de indruk te wekken dat de voedselcrisis in Sri Lanka het gevolg is van de transitie van het land naar biologische landbouw. Gelukkig heeft de president tot dusverre voet bij stuk gehouden tegen de paniek die wordt gezaaid in naam van de groeiende voedselonzekerheid.

Om boeren om te scholen in het beheer van land zonder gifstoffen en zware energie en om de bodemvruchtbaarheid te herstellen, kunnen de boeren in Sri Lanka leren van hun collega-boeren in andere landen. Tegelijkertijd moeten ook de systemen voor landbouwvoorlichting en -onderwijs drastisch veranderen. Daarom heeft onze vzw, Access Agriculture, besloten de regering van Sri Lanka te steunen door een partnerschap aan te gaan met de Sri Lankan Organic Agriculture Movement (LOAM) en veel van haar boeren trainingsvideo’s in de plaatselijke talen te vertalen. Dergelijke leermiddelen zullen een grote steun blijken te zijn voor de huidige en toekomstige generaties boeren, voorlichtingsmedewerkers en wetenschappers die op een meer coöperatieve manier met boeren onderzoek moeten doen.

When the bees hit a brick wall October 10th, 2021 by

Vea la versión en español a continuación

Paul and I have written several stories recently about how farmers need to form communities. But when rural communities urbanize rapidly, people who want to stay in farming may be at risk.

Paola Espinoza is a beekeeper in the community of Apote, between the towns of Tiquipaya and El Paso, in the Cochabamba Valley of Bolivia. Her grandparents were peasant farmers in the valley, who sold their land and moved to the city of Cochabamba, where Paola grew up. But she never liked what she calls the “disorder” of city life.

Years ago, Paola married a young man from Germany, and the couple worked with an Argentine beekeeper, to learn how to manage an apiary. To raise bees, the couple bought 6,300 square meters of land (just over an acre and a half) in Apote, which was then a typical farming community. They began raising their own bees. This line of work suited Paola. She had early onset rheumatism, but she credits the pleasant, outdoor work and a diet rich in honey with restoring her health. Even though the couple eventually divorced and split their land between the two of them, Paola was still able to make a living from her apiary.

My wife, Ana and I met Paola a few days earlier at an agroecological fair, where she was selling her honey, wax candles, royal jelly, pollen and propolis. She gave us a well-written pamphlet with her name, phone number and a description of each of her products.

When we visited Paola recently at her home, she showed us her three dozen peach trees, which she keeps for the bees. She intentionally leaves some weedy plants, like wild brassica, growing around the trees. The bees were busy gathering pollen and nectar from the delicate yellow flowers.

Paola recently planted a cover crop of beans in the peach orchard, so the bees could forage in the legume flowers.

Paola works with her bees every afternoon, and she knows them well. In April and October, she can tell when it’s time to harvest the honey by the smell of the hives. She explains, “The bees harvest nectar, but as it turns into mature honey, it gets its own fragrance.” After 26 years as a beekeeper, Paola seems to know her business. We bought some of her honey to eat at home, and it is some of the best we have ever tasted. Her hives are neatly arranged in rows. They were all made by the same carpenter, an old man who has made her hives for years.

Unfortunately, Paola is worried about her future. Her own small farm, about a third of a hectare, is too small to provide all of the foraging area her 20 hives need. For years that was not a problem as the bees gathered from neighboring fields and orchards. It was a symbiotic relationship, where Paola got honey and the neighbors got their crops pollinated. But like much of the rest of the valley, Apote is rapidly filling up with houses. In many parts of the world, city people plant flowers, which help feed the bees, but in Cochabamba, most houses are built on plots of land too small to have much of a garden. As the valley urbanizes, it’s not clear if the bees will find the plants they need.

South of Paola’s land, there used to be a living fence of trees, but it’s recently been replaced by a brick wall. The day we visited, men were hard at work, building houses in what was once a field.

The bees used to fly off every day towards the south, Paola explains. Now she’s not sure where they will go. Beekeeping is the only way of life that Paola knows. She loves it and she is good at it and she wants to stay, but as the countryside becomes a city, she wonders if her bees will survive.

Farmers are sustained by their communities. Paola has her customers, her carpenter, and some young beekeepers that she mentors (and she buys their honey). She also belongs to an association of agroecological farmers supported by Agrecol Andes (which is where she learned about intercropping peaches with beans). That community is important, but a beekeeper also needs a landscape with lots of flowers, and not so many brick walls.

Related Agro-Insight blog stories

The market in Rennes

La tablée

The baker farmers

Better food for better farming

American bees

Videos on beekeeping

Turning honey into money

Making a modern beehive


Por Jeff Bentley, 10 de octubre del 2021

Recientemente, Paul y yo hemos escrito varios blogs explicando que los agricultores necesitan comunidades. Pero la urbanización rápida puede cambiar esas comunidades, poniendo en apuros a la gente que todavía quiere dedicarse a la agricultura.

Paola Espinoza es apicultora en la comunidad de Apote, entre Tiquipaya y El Paso, en el valle de Cochabamba, Bolivia. Sus abuelos eran campesinos del valle, que vendieron sus tierras y se trasladaron a la ciudad de Cochabamba, donde Paola viviĂł su niñez. Pero nunca le gustĂł el “desorden” de la ciudad.

Hace años, Paola se casó con un joven alemán y la pareja trabajó con un apicultor argentino para aprender a manejar un apiario. Para criar abejas, la pareja compró 6,300 metros cuadrados de tierra en Apote, que entonces era una típica comunidad agrícola. Comenzaron a criar sus propias abejas. Este trabajo le caía bien a Paola. Ella tenía un reumatismo precoz, pero se sanó, y lo atribuye al trabajo ameno al aire libre y a una dieta rica en miel. Aunque la pareja acabó divorciándose y dividiendo sus tierras entre los dos, Paola pudo seguir viviendo de su apiario.

Mi esposa, Ana, y yo conocimos a Paola en una feria agroecológica, donde ella vendía su miel, velas de cera, jalea real, polen y propóleos. Nos dio un folleto bien escrito con su nombre, número de teléfono y una descripción de cada uno de sus productos.

Unos días después, visitamos a Paola en su casa, donde nos mostró sus tres docenas de durazneros, que mantiene para las abejas. Alrededor de los árboles, ella deja a propósito algunas hierbas, como el nabo silvestre. Las abejas se ocupaban de recoger polen y néctar de las delicadas flores amarillas.

Recientemente, Paola ha plantado frijol rojo entre los durazneros, para que las abejas puedan buscar alimento en las flores de las leguminosas.

Paola trabaja con sus abejas todas las tardes y las conoce bien. En abril y octubre, sabe cuándo es el momento de cosechar la miel por el olor de las colmenas. Explica: “Las abejas recogen el nĂ©ctar, pero cuando se convierte en miel madura, su fragancia cambia”. DespuĂ©s de 26 años como apicultora, Paola conoce su negocio. Compramos un frasco de su miel para comer en casa, y es una de las mejores que jamás hemos comido. Sus colmenas están bien ordenadas en filas. Compra las cajas de un viejo carpintero, que las ha hecho durante años.

Infelizmente, Paola está preocupada por su futuro. Su pequeño terreno, de la tercera parte de una hectárea, es demasiado pequeño para alimentar a sus 20 colmenas. Durante años, eso no fue un problema, ya que las abejas trabajaban en los campos y huertos vecinos. Era una relación simbiótica, en la que Paola obtenía miel y los cultivos vecinos eran polinizados. Pero, como gran parte del resto del valle, Apote se está llenando rápidamente de casas. En muchas partes del mundo, la gente de las ciudades planta flores, que ayudan a alimentar a las abejas urbanas, pero en Cochabamba, la mayoría de las casas se construyen en parcelas muy pequeñas, y no hay campo para tener mucho huerto. A medida que el valle se urbaniza, no se sabe si las abejas encontrarán las plantas que necesitan.

Al sur del terreno de Paola antes había un cerco vivo de árboles, pero recientemente ha sido sustituido por un muro de ladrillos. El día que la visitamos, algunos hombres estaban trabajando duro, construyendo varias casas en lo que antes era una chacra y arboleda.

Las abejas solían volar todos los días hacia el sur, explica Paola. Ahora no sabe adónde irán. La apicultura es la única forma de vida que Paola conoce. Es capa, le encanta la apicultura, y no quiere empezar de nuevo en otro lugar, pero a medida que el campo se convierte en ciudad, se pregunta si sus abejas sobrevivirán.

Los agricultores forman comunidades. Paola tiene sus clientes, su carpintero y algunos jóvenes apicultores que asesora (y les compra la miel). También pertenece a una asociación agroecológica apoyada por Agrecol Andes (donde aprendió a sembrar frijoles entre los durazneros). Esa comunidad es importante, pero una apicultora también necesita un paisaje con muchas flores, y no tantas paredes de ladrillo.

Blogs relacionados de Agro-Insight

The market in Rennes

La tablée

The baker farmers

Mejor comida, mejor agricultura

Las abejas americanas

Videos sobre las abejas  

La miel es oro

Hacer una colmena moderna

A market to nurture local food culture October 3rd, 2021 by

Nederlandse versie hieronder

Last week, I wrote about what can happen when local authorities support local food producers. La Tablée was a one-off event to inform and build a relationship with urban consumers, but there can also be more formal ways of supporting local producers.

Every city in Europe and many other places has its fresh market, with food being brought in by traders and occasionally some farmers. The food being sold can come from anywhere. Not so, in Rennes. This historic capital of Brittany in France has taken a bold decision to promote local food as much as possible.

On Saturday mornings, people flood to the Marché des Lices, happily strolling in, on the many narrow cobblestone streets, like bees drawn to a field of flowers. My wife Marcella and I immediately realize that this is not like any other fresh market.

The diversity of produce is striking. We see market stalls with plenty of leafy vegetables and fresh herbs; others sell homemade pear and apple juice, along with cider, a traditional fermented apple beverage that is currently enjoying an amazing revival. For decades, cider had lost popularity because it could not compete against the strong marketing campaigns of the wine and beer industry. Now, this tart, fruity drink is served in every bar and restaurant. Here, in the Rennes market, a bubbly cider that will pop the cork out of the bottle is presented with a certain prestige, as if it were champagne.

There is a great atmosphere and many people have a quick chat with the person selling the produce, whether it is cheese, a diversity of fish and other seafood, freshly chopped meat, mushrooms and other fungi, walnuts, fruit or vegetables.

One stand catches my eye. I take a closer look at one of the breads on display and ask the man what it is made of. “Buckwheat,” he says, “this is grown locally and contains no gluten in case you are allergic. You can keep the bread for days without it going stale.” We buy a chunk of this dark bread, which he wraps in paper. Despite the word “wheat” in its name, buckwheat is not a cereal but it is a seed. Buckwheat is related to rhubarb, and it is rich in fibre and proteins.

Buckwheat grows on light, well-drained soils, and has also been a traditional crop where we live in Limburg, in northeast Belgium, but I had never seen bread made from it. On special occasions and in a few restaurants one can eat buckwheat pancakes in Belgium, but in this part of France, it is on every single menu, presented as a local specialty. During the week that we spent in Rennes we discover various restaurants that sell uniquely buckwheat pancakes, often served with a jar of cider.

Before we leave the market, we pass through a narrow street lined on both sides with food trucks. All of them serve buckwheat pancakes. There is the option to add a sausage, with mustard or another sauce, rolled up and eaten like a hot dog. It strikes us that the least flashy food truck has the longest cue. It is the only one that serves galettes made from organic buckwheat!

Later on, I learn that during the Covid crisis local producers were being pushed out from the market by middlemen and that the Rennes city council committed to changes after Olivier Marie, a respected Breton culinary journalist, made a case to boost the presence of local farmers and artisans and curb unethical merchants!

Because farmers can sell so much of their produce at this weekly market, it seems to give them enough added income to stay in farming.

Local authorities can stimulate local food production and local food processing by creating a favourable market environment. Overly rigid food regulations, as we have in Belgium, do not leave any space for such initiatives that allow local food culture to flourish. It is time we take a better look across our borders and learn from inspiring examples across the globe.

Related Agro-Insight blogs

La Tablée

The baker farmers

Better food for better farming

Marketing something nice

Damaging the soil and our health with chemical reductionism

The juice mobile

Formerly known as food

Forgotten vegetables

Not sold in stores

An exit strategy


Een markt om de lokale voedselcultuur te stimuleren

Vorige week schreef ik over wat er kan gebeuren als lokale overheden lokale voedselproducenten ondersteunen. La Tablée was een eenmalig evenement om de stedelijke consument te informeren en een relatie tussen hem en de boeren uit de streek op te bouwen, maar er kunnen ook formelere manieren zijn om lokale producenten te ondersteunen.

Elke stad in Europa heeft hun vers-markt, waar voedsel wordt aangevoerd door handelaars en af en toe enkele boeren. Het verkochte voedsel kan overal vandaan komen. Niet zo in Rennes. Deze historische hoofdstad van Bretagne in Frankrijk heeft een moedig besluit genomen om lokale levensmiddelen zoveel mogelijk te promoten.

Op zaterdagochtend stromen de mensen naar de Marché des Lices, blij slenterend door de vele smalle geplaveide straatjes, als bijen aangetrokken door een veld vol bloemen. Mijn vrouw Marcella en ik beseffen onmiddellijk dat dit geen gewone vers-markt is.

De verscheidenheid aan producten is opvallend. We zien marktkraampjes met veel bladgroenten en verse kruiden; anderen verkopen zelfgemaakt peren- en appelsap, samen met cider, een traditionele gefermenteerde appeldrank die momenteel een verbazingwekkende revival beleeft. Decennialang had cider aan populariteit ingeboet omdat het niet kon opboksen tegen de sterke marketingcampagnes van de wijn- en bierindustrie. Nu wordt deze zure, fruitige drank in elke bar en elk restaurant geserveerd. Hier, op de markt van Rennes, wordt een bruisende cider die de kurk uit de fles laat springen, gepresenteerd met een zeker prestige, als ware het champagne.

Er heerst een gezellige sfeer en veel mensen maken snel een praatje met degene die de producten verkoopt, of het nu gaat om kaas, diverse soorten vis en andere zeevruchten, vers gehakt vlees, paddenstoelen en andere zwammen, walnoten, fruit of groenten.

EĂ©n kraam valt me op. Ik bekijk een van de uitgestalde broden van dichtbij en vraag de man waar het van gemaakt is. “Boekweit”, zegt hij, “dit wordt lokaal verbouwd en bevat geen gluten voor het geval je allergisch bent. Je kunt het brood dagenlang bewaren zonder dat het oudbakken wordt.” We kopen een brok van dit donkere brood, dat hij in papier wikkelt. Boekweit is geen graansoort maar een zaad. Boekweit is verwant aan rabarber, en het is rijk aan vezels en eiwitten.

Boekweit groeit op lichte, goed gedraineerde grond, en is ook een traditioneel gewas waar wij wonen in Limburg, in het noordoosten van België, maar ik had er nog nooit brood van zien maken. In België kan men bij speciale gelegenheden en in enkele restaurants boekweitpannenkoeken eten, maar in dit deel van Frankrijk staat het op elke menukaart, gepresenteerd als een plaatselijke specialiteit. Tijdens de week die we in Rennes doorbrachten, ontdekken we verschillende restaurants die uitsluitend boekweitpannenkoeken verkopen, vaak geserveerd met een kruik cider.

Voordat we de markt verlaten, komen we door een smal straatje dat aan beide kanten is afgezet met foodtrucks. Ze serveren allemaal boekweitpannenkoeken. Er kan een worstje bij, met mosterd of een andere saus, opgerold en gegeten als een hot dog. Het valt ons op dat de minst flitsende foodtruck de langste rij wachtenden heeft. Het is de enige die galettes van biologische boekweit serveert!

Later hoor ik dat tijdens de Covid-crisis lokale producenten door tussenhandelaren van de markt werden verdrongen en dat het stadsbestuur van Rennes veranderingen heeft toegezegd nadat Olivier Marie, een gerespecteerd Bretons culinair journalist, een pleidooi had gehouden om de aanwezigheid van lokale boeren en ambachtslieden te stimuleren en onethische handelaren aan banden te leggen!

Omdat de boeren op deze wekelijkse markt zoveel van hun producten kunnen verkopen, lijkt het erop dat dit hen genoeg extra inkomsten oplevert om in de landbouw te blijven.

Lokale overheden kunnen de lokale voedselproductie en lokale voedselverwerking stimuleren door een gunstig marktklimaat te scheppen. Een al te rigide voedselreglementering, zoals we die in België hebben, laat geen ruimte voor dergelijke initiatieven die de lokale voedselcultuur tot bloei laten komen. Het is tijd dat we eens wat meer voorbij onze grenzen kijken en leren van inspirerende voorbeelden over de hele wereld.

La Tablée September 26th, 2021 by

Nederlandse versie hieronder

The choice to eat healthy, organic food cannot be left to consumers alone. While organising farm visits to inform and build trust among consumers is important, too often such initiatives are left to individual farmers. But when this is coordinated at a higher level with multiple stakeholders, including local authorities, an amazing dynamism can be created, as I recently learned during a visit to France.

With my wife Marcella and colleagues from Access Agriculture, we decided to stay a few days longer in Rennes, after we attended the Organic World Congress in September 2021. Strolling through the historic city centre towards the old church of Saint George, we are pleasantly surprised to discover La Tablée (Table Guests), a festive open-air event on the grounds around the ruins where people are invited to taste local products laid out on long lines of picnic tables.

The TablĂ©e and various other events we attended were all organised by the collegial group created by those involved from the initial application of Rennes city to host the Organic World Congress. They called their group ‘Voyage to Organic Lands’.

After some friendly volunteers explained the concept, we took a seat and started to taste some of the apple juices, which are all delicious and remarkably distinct. Each bottle has a name printed on the bottle screw cap (Arthur, Lancelot, Merlin, Gauvain, Vivianne, Perceval and Excalibur). Before France was unified in 843 AD, Britain (la Grande Bretagne) and Brittany (la Petite Bretagne) had close ties and historians increasingly believe that the legend of the hero king Arthur and his brave knights have their roots in France, in the forests near Rennes. Perhaps French apple juice or cider was served at the round table.

When I heard someone speaking about apples over the loudspeakers, I realized that there was a live radio show taking place on one of the corners. Radio Rennes was interviewing the organic apple grower, Arnaud Lebrun. In full honesty, Arnaud explained how he started his career as a salesman for a pesticide company.

“After more than a decade, I began to see all the damage this was doing to the environment, and I could no longer find peace with myself. I decided to quit my job and make a 180-degree shift. My wife and I bought a neglected apple orchard with trees that were already 40 years old and we converted it into an organic apple orchard. We had to learn everything,” Arnaud explains live on air, “I did not even know how to drive a tractor.”

In the shade of an old oak tree, interviews went on all day long with local farmers and food producers. While we only stayed on for an hour or so, I could still hear Arnaud’s wife profess: “our customers truly appreciate all the products we make from our apples. What gives me the most satisfaction is to see the smiles on people’s faces.”

Brittany has the richest diversity of apple varieties in the country and a long tradition of producing cider and pomée, a thick sweet to spread on bread. Preparing the pomée is a community event that celebrates harvest, as the women clean the apples while men take turns all night long stirring the thickening pomade in a huge copper pot over a fire.

Another remarkable traditional product on the picnic tables is gwell, a creamy type of yoghurt made by fermenting raw milk from the pie noire, a breed of local cow that almost went extinct in the 1970s. Gwell is traditionally eaten with flat round buckwheat cakes (galette) or potatoes, and is an excellent ingredient for desserts.

As we are having a great culinary experience, Lisa and Olivier, the sympathetic local baker farmers whom we just got to know at the Organic World Congress, arrive and join our table. They brought with them some more fresh bread and other traditional goodies.

Small leaflets, each one with a little quiz, invite people to reflect on one particular aspect of making and eating food. This pleasant event brings consumers and producers closer to each other, and with the radio reaches a much wider audience.

For over 60 years, consumers have been influenced by marketeers to eat and drink over-processed foods, stripped of their nutrients. It will take time for people to switch from flavour-enhanced junk to real food. Through joint efforts between organic and biodynamic farmer associations, researchers, restaurant owners, as well as authorities from cities and regions, changing consumer behaviour towards healthy, natural food can become a continuous concerted effort.

As I learned that week in Rennes around the table, consumers and farmers need more than connections, they need to form communities, and a bit of fun can help.

Discover more

Voyage to Organic Lands / Voyage en Terre Bio: https://www.voyageenterrebio.org

Related Agro-Insight blogs

The baker farmers

Better food for better farming

Marketing something nice

Damaging the soil and our health with chemical reductionism

The juice mobile

Formerly known as food

Forgotten vegetables

Not sold in stores

An exit strategy


De tafelgasten

De keuze om gezond, biologisch voedsel te eten kan niet alleen aan de consument worden overgelaten. Hoewel het belangrijk is boerderijbezoeken te organiseren om de consumenten te informeren en vertrouwen te wekken, worden dergelijke initiatieven maar al te vaak overgelaten aan individuele landbouwers. Maar wanneer dit op een hoger niveau wordt gecoördineerd met meerdere belanghebbenden, waaronder lokale overheden, kan een verbazingwekkende dynamiek ontstaan, zoals ik onlangs leerde in Frankrijk.

Met mijn vrouw Marcella en collega’s van onze vzw Access Agriculture besloten we een paar dagen langer in Rennes te blijven, nadat we in september 2021 het Organic World Congress hadden bijgewoond. Wandelend door het historische stadscentrum in de richting van de oude kerk Saint George, worden we aangenaam verrast als we La TablĂ©e (Tafelgasten) ontdekken, een feestelijk openluchtevenement op het terrein rond de ruĂŻne waar mensen worden uitgenodigd om lokale producten te proeven die op lange rijen picknicktafels zijn neergezet.

Nadat enkele vriendelijke vrijwilligers het concept hadden uitgelegd, namen we plaats en begonnen we met het proeven van enkele van de appelsappen, die allemaal heerlijk en opmerkelijk verschillend zijn. Op elk flesje staat een naam gedrukt op de schroefdop (Arthur, Lancelot, Merlijn, Gauvain, Vivianne, Perceval en Excalibur). Voordat Frankrijk in het jaar 843 werd verenigd, hadden Groot-Brittannië (la Grande Bretagne) en Bretagne (la Petite Bretagne) nauwe banden en historici geloven steeds meer dat de legende van koning Arthur en zijn dappere ridders hun wortels hebben in Frankrijk, in de bossen bij Rennes. Misschien werd er aan de ronde tafel wel Frans appelsap of cider geserveerd.

Toen ik iemand over appels hoorde praten via de luidsprekers, realiseerde ik me dat er een live radioprogramma aan de gang was op het terrein. Radio Rennes interviewde de biologische appelteler, Arnaud Lebrun. In alle eerlijkheid legde Arnaud uit hoe hij zijn carrière was begonnen als verkoper bij een pesticidenbedrijf.

“Na meer dan tien jaar begon ik de schade aan het milieu in te zien, en ik kon geen vrede meer met mezelf vinden. Ik besloot mijn baan op te zeggen en een ommezwaai van 180 graden te maken. Mijn vrouw en ik kochten een verwaarloosde appelboomgaard met bomen die al 40 jaar oud waren en we bouwden die om tot een biologische appelboomgaard. We hebben alles moeten leren”, vertelt Arnaud live in de uitzending, “ik wist niet eens hoe ik een tractor moest besturen.”

In de schaduw van een oude eik gingen de interviews de hele dag door met lokale boeren en voedselproducenten. Hoewel we maar een uurtje aanhielden, kon ik Arnauds vrouw nog horen uitroepen: “onze klanten waarderen echt alle producten die we van onze appels maken. Wat mij de meeste voldoening geeft, is de glimlach op de gezichten van de mensen te zien.”

Bretagne heeft de rijkste verscheidenheid aan appelvariëteiten van het land en een lange traditie in de productie van cider en pomée, een dik snoepje om op brood te smeren. Het bereiden van de pomée is een gemeenschapsgebeuren dat de oogst viert, waarbij de vrouwen de appels schoonmaken terwijl de mannen om beurten de hele nacht lang de indikkende pomée in een enorme koperen pot boven een vuur roeren.

Een ander opmerkelijk traditioneel product op de picknicktafels is gwell, een romige soort yoghurt die wordt gemaakt door rauwe melk van de pie noire te laten gisten, een lokaal koeienras dat in de jaren zeventig bijna was uitgestorven. Gwell wordt traditioneel gegeten met platte ronde boekweitkoeken of aardappelen, en is een uitstekend ingrediënt voor desserts.

Terwijl we aan het genieten zijn van onze culinaire ervaring, komen Lisa en Olivier, de sympathieke lokale bakkers-boeren die we net hebben leren kennen op het Organic World Congress, aan onze tafel zitten. Ze hebben nog wat vers brood en andere traditionele lekkernijen bij zich.

Kleine folders, elk met een korte quiz, nodigen uit om na te denken over een bepaald aspect van het produceren en eten van voedsel. Dit gezellige evenement brengt consumenten en producenten dichter bij elkaar, en bereikt met de radio een veel breder publiek.

Al meer dan 60 jaar worden consumenten door marketeers beĂŻnvloed om overbewerkte voedingsmiddelen te eten en te drinken, ontdaan van hun voedingsstoffen. Het zal tijd vergen voordat de mensen overschakelen van smaakversterkende junk naar echt voedsel. Door gezamenlijke inspanningen van verenigingen van biologische en biodynamische landbouwers, onderzoekers, restauranthouders en autoriteiten van steden en regio’s kan het veranderen van het consumentengedrag in de richting van gezond, natuurlijk voedsel een continue gezamenlijke inspanning worden.

Die week in Rennes aan de tafel heb ik geleerd dat consumenten en boeren meer nodig hebben dan verbindingen, ze moeten gemeenschappen vormen, en een beetje plezier kan daarbij helpen.

The baker farmers September 19th, 2021 by

Nederlandse versie hieronder

The Organic World Congress, only takes place once every three years, and this year it was in France, which was lucky for me, because I had the pleasure of getting to know Olivier Clisson and his Irish wife Lisa O’Beirne. On their inspiring biodynamic farm Le Chant du BlĂ© (The song of wheat) on the outskirts of Rennes, they grow their own wheat and rye, various fruits, and they keep some farm animals. Neither Olivier nor Lisa come from a farming background, but they have both found their own passionate match between farming and preparing food.

Lisa always loved cooking, but her parents encouraged her to get a university degree, so she did. Lisa and Olivier chose to study together in Belfast, and quickly became young parents. In need of starting to earn money and not wanting to raise their son amidst the Northern Ireland conflict, Olivier quit his studies on Irish history and the couple decided to move to Rennes, the capital of Brittany in France. After Lisa pursued her Masters in English, she worked as a project manager in international business. It would take another 10 years before she was able to live out her dream: Lisa ran the first registered organic restaurant in France for over a decade.

During their first years in France, Olivier taught agriculture while learning hands-on farming techniques in his free time. He then obtained an Agricultural diploma in Biodynamic Farming (BPREA) with the hope of becoming a farmer himself. Until one day, he visited a traditional bakery. “When the baker opened the wood oven, the smell of fresh bread was so overwhelming that I realized that this is what I wanted to do. It was like a calling,” remembers Olivier.

At their farmhouse, Olivier opens a small room where he proudly shows his Astrié mill that he had tailor-made. “The only mills you find on the market are for large bakeries, and I needed something smaller to suit my needs. I can regulate the distance between the two granite mill stones and grind my flour nearly constantly at a very low speed all day. My grains never get hot, so they are not precooked before making my breads and the flour keeps its full qualities.”

The bran is fed to four pigs that happily roam outdoors in a large pen behind the farmhouse, so nothing is wasted.

Next, Olivier shows his small bakery room where he keeps his sourdough starter and the bread baskets woven from willow twigs. Lined with a cotton cloth, the dough is left to rise in the baskets for six hours, after which he transfers the dough to the wood-fired oven. It is 5 pm but when he opens the oven, located just outside the baking room, some of the heat from the morning baking has remained. Olivier and Lisa had this oven built by an old man, a master of this unique skill, so it may be one of the last ovens built this way. The wood-fired oven is a major part of their unique approach to prepare food with deep respect and knowledge.

“You have to be fully focused when making bread, as every day is different. The dough, the weather and also the wood we use to fuel the oven is different each day, so if you are tired and not fully mindful you will not make good bread that day,” confides Olivier. He bakes his bread between 260 and 270 degrees, but there is no thermometer. After he removes the ashes and swipes the oven floor with a wet cotton cloth attached to a wooden stick, he developed his own way to assess if the temperature is right.

“I sprinkle some flour in the oven and count to four. If it turns black before I finish counting, the oven is still too hot and I sweep a few more times with the moist cotton cloth, or else my bread will be burned. If it takes longer than four counts, the oven is not hot enough and my bread will not be fully cooked.” According to Olivier, preparing bread is the easy part, but getting to master your wood oven may take three months or more.

Spread over four days a week Olivier bakes about 250 kilograms of flour: mostly sourdough breads with a blend of 70% wheat and 30% rye, but also brioches and pies with a wide range of berries that they also grow on their farm. “All that is baked is pre-ordered and paid in advance as part of food baskets that are prepared with about ten other local organic farmers producing everything from cheese to beef to pancakes,” says Lisa. “Our bakery products are in such demand that whenever someone decides to stop their subscription and wants to get back in, they get on a waiting list and it may take two years before they can again order our bread.”

Now in their late forties, Olivier and Lisa have worked hard all their lives, but they are filled with joy and grateful to be able to do what they love to do, day after day.

Olivier also teaches a course on biodynamic farming at the BPREA National diploma in Biodynamic Farming and has so far hosted 20 baker apprentices. “Being able to pass on what we have learned to the younger generation is what has given us the most satisfaction,” the couple concludes.

Besides the enormous popularity of their bakery products, Olivier and Lisa are also driven by a rewarding quality of life and being able to constantly learn and explore. This inspiring couple shows how a family farm can produce honest food with respect for people and nature.

More info

Le Chant du Blé: www.leclicdeschamps.com/Le-Chant-du-Ble#.YUBI199cJPY

Watch the great video on EcoAgtube: https://www.ecoagtube.org/content/paysan-boulanger-la-ferme-autonome-du-champ-au-pain

or on youtube: https://www.youtube.com/watch?v=tVoVH3AwRgk


The last three photos are extracted from the video by Pierre Girard, #TousTerriens.

Related Agro-Insight blog stories

The next generation of farmers

The pleasure of bread

Egyptian corn


De bakkers boeren

Het Wereldcongres Biologische Landbouw vindt maar eens in de drie jaar plaats, en dit jaar was het in Frankrijk, wat een geluk voor mij was, want ik had het genoegen Olivier Clisson en zijn Ierse vrouw Lisa O’Beirne te leren kennen. Op hun inspirerende biodynamische boerderij Le Chant du BlĂ© (Het lied van het graan) aan de rand van Rennes verbouwen ze hun eigen tarwe en rogge, diverse fruitsoorten, en houden ze enkele boerderijdieren. Olivier noch Lisa hebben een agrarische achtergrond, maar ze hebben beiden hun eigen passie gevonden tussen landbouw en het bereiden van voedsel.

Lisa hield altijd al van koken, maar haar ouders moedigden haar aan om een universitaire graad te behalen, dus deed ze dat. Lisa en Olivier kozen ervoor om samen in Belfast te gaan studeren, en werden al snel jonge ouders. Omdat ze geld moesten gaan verdienen en hun zoon niet wilden opvoeden temidden van het Noord-Ierse conflict, stopte Olivier met zijn studie Ierse geschiedenis en besloot het stel te verhuizen naar Rennes, de hoofdstad van Bretagne in Frankrijk. Het zou nog 10 jaar duren voordat ze haar droom kon verwezenlijken: Lisa runde het eerste geregistreerde biologische restaurant in Frankrijk.

Tijdens hun eerste jaren in Frankrijk gaf Olivier les in landbouw en leerde hij in zijn vrije tijd van boeren de praktijk. Daarna behaalde hij een landbouwdiploma in biodynamische landbouw (BPREA) met de hoop zelf boer te worden. Tot hij op een dag een traditionele bakkerij bezocht. “Toen de bakker de houtoven opende, was de geur van vers brood zo overweldigend dat ik besefte dat dit is wat ik wilde doen. Het was als een roeping,” herinnert Olivier zich.

In hun boerderij opent Olivier een kleine kamer waar hij trots zijn AstriĂ©-molen laat zien die hij op maat heeft laten maken. “De enige molens die je op de markt vindt, zijn voor grote bakkerijen, en ik had iets kleiner nodig om aan mijn behoeften te voldoen. Ik kan de afstand tussen de twee granieten molenstenen regelen en maal mijn meel de hele dag bijna constant op een heel laag toerental. Mijn granen worden nooit heet, dus ze worden niet voorgekookt voor ik mijn broden maak en het meel behoudt zijn volle kwaliteiten.”

De zemelen worden gevoerd aan vier varkens die vrolijk buiten rondscharrelen in een groot hok achter de boerderij, zodat er niets wordt verspild.

Vervolgens laat Olivier zijn kleine bakkerijruimte zien, waar hij zijn zuurdesem en de van wilgentakken gevlochten broodmanden bewaart. Bekleed met een katoenen doek laat hij het deeg zes uur rijzen in de mandjes, waarna hij het deeg overbrengt naar de houtoven. Het is 5 uur ‘s middags, maar als hij de oven opent, die zich net buiten de bakkamer bevindt, is er nog wat van de warmte van het bakken van ‘s morgens over. Olivier en Lisa hebben deze oven laten bouwen door een oude man, een meester in deze unieke vaardigheid, dus het is misschien een van de laatste ovens die op deze manier gebouwd is. De houtoven is een belangrijk onderdeel van hun unieke aanpak om voedsel te bereiden met diep respect en kennis.

“Je moet volledig gefocust zijn als je brood maakt, want elke dag is anders. Het deeg, het weer en ook het hout dat we gebruiken om de oven te stoken is elke dag anders, dus als je moe bent en niet helemaal bij je verstand, zul je die dag geen goed brood bakken”, vertrouwt Olivier ons toe. Hij bakt zijn brood tussen 260 en 270 graden, maar er is geen thermometer. Nadat hij de as heeft verwijderd en de ovenvloer heeft schoongeveegd met een natte katoenen doek die aan een houten stok is bevestigd, heeft hij zijn eigen manier ontwikkeld om te beoordelen of de temperatuur goed is.

“Ik strooi wat bloem in de oven en tel tot vier. Als het zwart wordt voordat ik klaar ben met tellen, is de oven nog te heet en veeg ik nog een paar keer met de vochtige katoenen doek, anders verbrandt mijn brood. Duurt het langer dan vier tellen, dan is de oven niet heet genoeg en is mijn brood niet helemaal gaar.” Volgens Olivier is het bereiden van brood het gemakkelijke deel, maar het onder de knie krijgen van je houtoven kan drie maanden of langer duren.

Verspreid over vier dagen per week bakt Olivier zo’n 250 kilo meel: meestal zuurdesembroden met een mix van 70% tarwe en 30% rogge, maar ook brioches en taarten met een breed scala aan bessen die ze ook op hun boerderij verbouwen. “Alles wat gebakken wordt, wordt vooraf besteld en betaald als onderdeel van voedselpakketten die worden samengesteld met een tiental andere lokale biologische boeren die alles produceren, van kaas tot rundvlees tot pannenkoeken,” zegt Lisa. “Er is zoveel vraag naar onze bakkerijproducten dat als iemand besluit te stoppen met zijn abonnement en weer mee wil doen, ze op een wachtlijst komen te staan en het twee jaar kan duren voordat ze ons brood weer kunnen bestellen.”

Nu ze eind veertig zijn, hebben Olivier en Lisa hun hele leven hard gewerkt, maar ze zijn vervuld van vreugde en dankbaar dat ze kunnen doen wat ze het liefste doen, elke dag weer.

Olivier geeft ondertussen ook een cursus over biologisch-dynamische landbouw aan het National diploma in Biodynamic Farming (BPREA) en heeft tot nu toe 20 bakkerstagiairs ontvangen. “In staat zijn om wat we hebben geleerd door te geven aan de jongere generatie is wat ons de meeste voldoening heeft gegeven,” concludeert het echtpaar.

Naast de enorme populariteit van hun bakkerijproducten, worden Olivier en Lisa ook gedreven door een lonende levenskwaliteit en de mogelijkheid om voortdurend te leren en te ontdekken. Dit inspirerende koppel laat zien hoe een familieboerderij eerlijk voedsel kan produceren met respect voor mens en natuur.

Bekijk hun video op: www.ecoagtube.org/content/paysan-boulanger-la-ferme-autonome-du-champ-au-pain


The laatste 3 fotos komen uit de video by Pierre Girard, #TousTerriens.

Design by Olean webdesign